{"id":272,"date":"2019-07-07T10:32:49","date_gmt":"2019-07-07T10:32:49","guid":{"rendered":"http:\/\/jaceksienicki.pl\/?page_id=272"},"modified":"2020-10-17T08:25:49","modified_gmt":"2020-10-17T08:25:49","slug":"arsenal-1955","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/jaceksienicki.pl\/?page_id=272","title":{"rendered":"\u201eArsena\u0142\u201d (1955)"},"content":{"rendered":"\n

Nies\u0142ychanie istotnym \u2013 cho\u0107 te\u017c i do\u015b\u0107 dobrze opisanym \u2013 wydarzeniem w \u017cyciu artystycznym PRL by\u0142a tzw. Og\u00f3lnopolska Wystawa M\u0142odej Plastyki \u201ePrzeciw wojnie \u2013 przeciw faszyzmowi\u201d<\/a><\/strong>, zwana te\u017c cz\u0119sto \u201eArsena\u0142em<\/a><\/strong>\u201d. Jacek Sienicki by\u0142 jednym z jej g\u0142\u00f3wnych inicjator\u00f3w (obok m.in. Jana Dzi\u0119dziory<\/a><\/strong>, Janiny Jasi\u0144skiej <\/a><\/strong>czy Marka Oberl\u00e4ndera<\/a><\/strong> oraz El\u017cbiety Grabskiej<\/a><\/strong> i Aleksandra Wallisa<\/a><\/strong>).
<\/p>\n\n\n\n

Idea towarzysz\u0105cej Festiwalowi wystawy, kt\u00f3r\u0105 otwarto 21 lipca 1955 r. w klubie \u201eZach\u0119ta\u201d w warszawskim Arsenale przy ulicy D\u0142ugiej 52, by\u0142a zrazu inicjatyw\u0105 prywatn\u0105 i narodzi\u0142a si\u0119 w kr\u0119gu m\u0142odych warszawskich tw\u00f3rc\u00f3w podczas spotkania towarzyskiego, w kt\u00f3rym uczestniczyli: krytyczka sztuki El\u017cbieta Grabska, historyk sztuki Aleksander Wallis oraz malarze: Marek Oberl\u00e4nder, Jan Dzi\u0119dziora i Jacek Sienicki. Dojrzewa\u0142a ona jednak prawdopodobnie ju\u017c od ko\u0144ca lat 40., a na jej ostateczny kszta\u0142t wp\u0142yn\u0119\u0142y rozmaite czynniki wynikaj\u0105ce z biograficznego do\u015bwiadczenia, uwarunkowa\u0144 \u015brodowiskowych, artystycznych fascynacji, ale tak\u017ce pierwszych rozczarowa\u0144 m\u0142odych artyst\u00f3w: nadaj\u0105cym w.wczas ton sto\u0142ecznej Akademii oraz Og\u00f3lnopolskim Wystawom Plastyki estetyzuj\u0105cym koloryzmem, a tak\u017ce doktrynalny<\/em>m socrealizmem<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Justyna Balisz-Schmeltz \u201e\u201eEWOKUJ\u0104 MONSTRA ROZK\u0141ADU\u201d. OG\u00d3LNOPOLSKA WYSTAWA M\u0141ODEJ PLASTYKI \u201ePRZECIW WOJNIE \u2013 PRZECIW FASZYZMOWI\u201d W \u015aWIETLE \u201eNIEMIECKO-NIEMIECKIEGO\u201d SPORU O EKSPRESJONIZM;
\u201eFolia Historiae Artium<\/a><\/strong>\u201d Seria Nowa, t. 16: 2018 \/ PL ISSN 0071-6723<\/p>\n\n\n\n

I tak: by\u0142y to dzia\u0142ania, kt\u00f3rych korzenie si\u0119gaj\u0105 znacznie wcze\u015bniej, nawet i przed lata 50. \u2013 i tzw. odwil\u017c (jeszcze nawet przed-Pa\u017cdziernikow\u0105). Dajmy tu cho\u0107by tylko kr\u00f3tki przypis z wy\u017c. wym. tekstu Justyny Balisz-Schmeltz:<\/p>\n\n\n\n

Wystaw\u0119 w \u201eArsenale\u201d poprzedzi\u0142y dwie pr\u00f3by po\u0142\u0105czenia tematyki (anty)wojennej z \u201ebrudn\u0105\u201d, typow\u0105 dla p\u00f3\u017aniejszych \u201earsena\u0142owc\u00f3w\u201d
stylistyk\u0105. Obie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 obop\u00f3lnym zawodem pomys\u0142odawc\u00f3w i artyst\u00f3w. Pierwsz\u0105 z nich by\u0142a, zainicjowana przez w\u0142adze jako pierwsza prezentacja sztuki socrealistycznej, wystawa \u201eM\u0142odzie\u017c walczy o pok\u00f3j\u201d (pa\u017adziernik \u2013 listopad 1950), w kt\u00f3rej uczestniczyli m.in. Jan Lebenstein, Jacek Sienicki i Marek Oberl\u00e4nder. Ten ostatni artysta otrzyma\u0142 ponadto w 1952 r. zlecenie zorganizowania w Nowym Jorku wystawy upami\u0119tniaj\u0105cej dziesi\u0119ciolecie powstania w getcie warszawskim. Do wystawy tej ostatecznie nie dosz\u0142o, gdy\u017c strona ameryka\u0144ska uzna\u0142a wyselekcjonowane obrazy za zbyt drastyczne i przez to rozmijaj\u0105ce si\u0119 z prawd\u0105 historyczn\u0105 (sic!). <\/em>
Zob. W. W\u0142odarczyk, \u201eArsena\u0142\u201d i Kazimierz, [w:] Do \u201eArsena\u0142u\u201d przez Kazimierz, red. W. Odorowski, Kazimierz Dolny 2004, s. 19\u201323. <\/p>\n\n\n\n

(Justyna Balisz-Schmeltz, tam\u017ce)<\/p>\n\n\n\n

To opowie\u015bci znane, cho\u0107 znacz\u0105ce dla sztuki krajowej \u2013 i kszta\u0142tuj\u0105ce j\u0105, a r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniejsze spory, sojusze, postawy, sympatie (oraz antypatie, jak s\u0105dz\u0119) \u2013 na wiele lat. Mniej jednak mo\u017ce znany jest ciekawy czas wsp\u00f3\u0142pracy Jacka Sienickiego i ca\u0142ego tego kr\u0119gu artyst\u00f3w (r\u00f3wnie\u017c rze\u017abiarzy) z tygodnikiem \u201epo prostu<\/a><\/strong>\u201d<\/a> (na pocz\u0105tku logo by\u0142o pisane wielkimi literami, zmiana znacz\u0105ca).
To nies\u0142ychanie wa\u017cne dla dziej\u00f3w \u201ePolskiego Pa\u017adziernika\u201d czasopismo, nazywane cz\u0119sto \u201esymbolem odwil\u017cy po doj\u015bciu W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki do w\u0142adzy\u201d \u2013 i przez tego samego Gomu\u0142k\u0119 oraz jego nowe KC PZPR zamkni\u0119te ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej <\/a><\/strong>(1957) \u2013 mia\u0142o te\u017c i sw\u00f3j znacz\u0105cy wk\u0142ad w propagowanie nowej ekspresji, nowych, m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w; i to nawet mimo marnej, bo gazetowej, poligrafii. By\u0142 to Dyskusyjny salon plastyki \u201ePo prostu\u201d<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
fragment pierwszej strony czasopisma \u201epo prostu\u201d, nr 26 z 1956 roku (arch. mr m.)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

I tu te\u017c Jacek Sienicki by\u0142 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 tego \u2013 nazwijmy rzecz nieprecyzyjnie \u2013 ruchu. Jego rysunki cz\u0119sto pojawia\u0142y si\u0119 w tygodniku (czasem niestety podpisywane przez dwa \u201en\u201d), cz\u0119sto na pierwszej stronie. Ni\u017cej, na dole tekstu, tylko dwa przyk\u0142ady, niewiele z tych rysunk\u00f3w wida\u0107 \u2013 ale znaczenia tych (oraz prac innych artyst\u00f3w) nie mo\u017cna nie doceni\u0107. Oto sztandarowe dla walki o nowy kszta\u0142t ustroju<\/em> czasopismo \u2013 za wa\u017cn\u0105 spraw\u0119 (mimo marnej poligrafii, podkre\u015blam) uznaje now\u0105 ekspresj\u0119 wizualn\u0105. Czyni z niej cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142asnego manifestu.
A i tw\u00f3rcy w ten spos\u00f3b niejako deklaruj\u0105, z kim im jest \u201epo drodze\u201d<\/em>. Bowiem z kim im nie by\u0142o \u2013 wiedzieli ju\u017c od dawna: ta peerelowska wersja socrealizmu (i tak przecie\u017c oskar\u017cana przez \u201etowarzyszy radzieckich\u201d o formalizm) \u2013 kt\u00f3ra wcze\u015bniej sama usi\u0142owa\u0142a \u201edobi\u0107\u201d koloryst\u00f3w i kapist\u00f3w<\/a><\/strong> \u2013 dogorywa\u0142a ju\u017c od paru lat\u2026<\/p>\n\n\n\n

Do roku 1949, a wi\u0119c w przeddzie\u0144 wprowadzenia socrealizmu w Polsce jako doktryny obowi\u0105zuj\u0105cej wszystkich, kt\u00f3rzy chcieliby publicznie zaistnie\u0107, nikt z polskich artyst\u00f3w nie my\u015bla\u0142 powa\u017cnie o mo\u017cliwo\u015bci narzucenia socrealizmu w postaci, jak\u0105 znano ju\u017c z wycieczek urz\u0105dzanych dla plastyk\u00f3w do ZSRR, a niekt\u00f3rzy poznali wcze\u015bniej w czasie okupacji sowieckiej Bia\u0142egostoku i Lwowa. <\/em>
(\u2026)
Ani \u201enowocze\u015bni\u201d, ani kolory\u015bci nie zostali ostatecznie uwzgl\u0119dnieni w koncepcji wprowadzanego socrealizmu. Koncepcja ta, z 1950 roku, zosta\u0142 personalnie wyznaczona dwoma grupami \u201erealist\u00f3w\u201d: grupy \u201ebia\u0142ostocko-frontowej\u201d i tej, kt\u00f3rej zacz\u0105\u0142 patronowa\u0107 historyk sztuki Juliusz Starzy\u0144ski. <\/em>
(\u2026)
Epizod socrealistyczny w Polsce trwa\u0142 dwa lata (1950-1951). Przy pewnych zastrze\u017ceniach mo\u017cemy dopisa\u0107 dwa nast\u0119pne \u2013 1952-1953.
<\/em>(\u2026)
Byli jednak w Polsce arty\u015bci, dla kt\u00f3rej koncepcje \u201enowoczesnych\u201d czy koloryst\u00f3w nie by\u0142y przekonywaj\u0105ce<\/em> (\u2026). Nie godz\u0105c si\u0119 na socrealizm (i na koloryzm) przygotowali jedn\u0105 z najg\u0142o\u015bniejszych polskich wystaw \u2013 Arsena\u0142.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
fragment pierwszej strony czasopisma \u201epo prostu\u201d, nr 2 z 1957 roku (arch. mr m.)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wojciech W\u0142odarczyk
\u201eSocrealistyczny epizod. Warszawa 1933 – Moskwa 1958<\/a><\/strong>\u201d<\/p>\n\n\n\n

Na marginesie: interesuj\u0105cym \u201eodpryskiem\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0105c troch\u0119 tamtejszym \u017cargonem \u015bledczo-ideologicznym Peerelu \u2013 owej nieprzemijaj\u0105cej jednak s\u0142awy \u201eArsena\u0142u<\/a><\/strong>\u201d i ca\u0142ego ruchu m\u0142odej plastyki s\u0105, zdziwicie si\u0119 Pa\u0144stwo mo\u017ce, akta \u015bledztwa w sprawie porwania i zamordowania syna Boles\u0142awa Piaseckiego<\/a><\/strong> (1957). Tak, kryminalnego \u015bledztwa, prowadzonego jeszcze w ko\u0144c\u00f3wce lat 60. i na pocz\u0105tku lat 70. W papierach tych \u2013 a konkretnie w teczce z tytu\u0142em \u201ePlastycy\u201d, zawieraj\u0105cej \u201ewykaz imienny \u015brodowiska artyst\u00f3w\u201d (syg. IPN BU 0747\/61\/1) \u2013 cz\u0119sto znajdujemy sformuowania: \u201eMalarz, cz\u0142onek grupy \u00bbArsena\u0142\u00ab\u2026\u201d czy \u201eZna\u0142 \u015brodowisko plastyk\u00f3w z rejonu ul. Koziej, grup\u0119 \u00bbArsena\u0142\u00ab\u2026\u201d
\u2026
Rok 1956 to data symboliczna. Ale przys\u0142ania ona nam troch\u0119 ca\u0142\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 dziej\u00f3w najnowszych Polski; a w tym tamten, do\u015b\u0107 ponury peerelowski epizod. Oraz to, jak niekt\u00f3rzy usi\u0142owali z tamt\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, nawet jeszcze przed historycznym \u201ePa\u017adziernikiem\u201d \u2013 walczy\u0107? Tak, cho\u0107 raczej \u201espiera\u0107 si\u0119\u201d by\u0142oby lepszym terminem. Sztuka \u017ale si\u0119 czuje na barykadach \u2013 cho\u0107 niekiedy na nie wchodzi.

mr makowski<\/p>\n\n\n\n